آیا بعد از عقد میتوان مبلغ مهریه را زیاد کرد؟
افزایش مهریه پس از عقد رسمی، یکی از موضوعات چالشبرانگیز در حقوق خانواده است که همواره با ابهامات زیادی برای زوجین همراه بوده است. بسیاری از افراد بر این باورند که میتوانند با توافق ثانویه، مبلغ مهریه ثبت شده در سند ازدواج را افزایش دهند، اما از منظر قانونی و رویه قضایی جاری، این اقدام با محدودیتهای جدی روبروست. در واقع، پاسخ کوتاه به این سوال که آیا میتوان مهریه را زیاد کرد، منفی است؛ مگر اینکه از طریق مکانیزمهای حقوقی دیگری مانند اقرارنامه یا تعهدات مالی جداگانه اقدام شود.
خلاصه پاسخ این است که طبق رای شماره ۷۱۸ هیات عمومی دیوان عالی کشور، افزایش مهریه پس از وقوع عقد نکاح، به عنوان مهریه تلقی نمیشود و اعتبار سند رسمی ازدواج را از جهت مبلغ مهریه تغییر نمیدهد. هرگونه توافق برای افزایش مبلغ، صرفاً یک تعهد مالی جدید (هبه یا صلح) است که باید در قالب «سند اقرارنامه وصولی» یا «سند ذمه» در دفاتر اسناد رسمی تنظیم شود تا ضمانت اجرایی داشته باشد.
موانع قانونی افزایش مهریه و رای وحدت رویه دیوان عالی کشور
در نظام حقوقی ایران، مهریه در زمان وقوع عقد نکاح تعیین میشود و به محض جاری شدن خطبه عقد، زن مالک آن میگردد. در گذشته، برخی از زوجین با مراجعه به دفاتر رسمی ازدواج، اقدام به افزایش مبلغ مهریه میکردند و این موضوع در ملاحظات سند ازدواج درج میشد. اما شورای نگهبان در نظریه شماره ۸۸/۳۰/۳۵۰۷۹ اعلام کرد که افزایش مهریه پس از عقد شرعاً صحیح نیست و ترتیبات مهریه همان است که در ضمن عقد تعیین شده است. متعاقباً، هیات عمومی دیوان عالی کشور در رای وحدت رویه شماره ۷۱۸، این مسیر را به طور کامل مسدود کرد. بر این اساس، اگر زوجین بخواهند مبالغی را به آنچه در سند ازدواج آمده اضافه کنند، این مبلغ دیگر عنوان «مهریه» نخواهد داشت. این یعنی زن نمیتواند برای مبلغ اضافه شده از امتیازات خاص مهریه مثل حق حبس یا اولویت در وصول طلب (در صورت ورشکستگی یا فوت شوهر) استفاده کند. به عنوان مثال، اگر در عقدنامه ۱۱۰ سکه ذکر شده و زوجین بعداً توافق کنند آن را به ۲۰۰ سکه برسانند، آن ۹۰ سکه اضافی در حکم یک بدهی عادی یا بخشش است که تشریفات قانونی متفاوتی دارد. برای مدیریت صحیح این فرآیند، مشورت با یک وکیل مهریه در تهران میتواند مسیرهای جایگزین قانونی را پیش پای شما بگذارد تا حق و حقوق طرفین ضایع نشود.
روشهای جایگزین برای افزایش دارایی زن پس از عقد
از آنجایی که افزایش مستقیم مهریه امکانپذیر نیست، حقوقدانان و وکیل پایه یک دادگستری صادق خواجوی پیشنهاد میدهند که زوجین از عقود معین دیگر برای رسیدن به این مقصود استفاده کنند. یکی از متداولترین روشها، تنظیم «سند صلح» یا «هبه» در دفاتر اسناد رسمی است. در این حالت، زوج متعهد میشود که مبلغ مشخصی یا ملک معینی را به زوجه واگذار کند. روش دیگر، استفاده از «سند ذمه» است که در آن زوج اقرار میکند مبلغ معینی را به زوجه بدهکار است. این اسناد برخلاف مهریه، در سند ازدواج درج نمیشوند بلکه به صورت مستقل در دفاتر اسناد رسمی ثبت میگردند. تفاوت اصلی در اینجاست که در صورت مطالبه، زوجه باید از طریق دادگاههای عمومی یا دوایر اجرای ثبت اقدام کند و دیگر نمیتواند به استناد سند ازدواج، اجراییه مستقیم برای مبلغ اضافه شده دریافت کند. همچنین باید توجه داشت که این تعهدات جدید مشمول قوانین مربوط به سقف ۱۱۰ سکه برای بازداشت زوج نمیشوند، زیرا ماهیت آنها مهریه نیست. تجربه نشان داده است که بسیاری از خانوادهها برای تحکیم بنیان خانواده یا جبران نرخ تورم به این روشها روی میآورند، اما بدون رعایت تشریفات ثبتی، این توافقات شفاهی یا دستنوشتههای عادی در محاکم به سختی قابل اثبات هستند.
تفاوت افزایش مهریه با تبدیل مهریه
باید میان «افزایش مبلغ مهریه» و «تبدیل نوع مهریه» تفکیک قائل شد. تبدیل مهریه زمانی رخ میدهد که زوجین توافق میکنند به جای مثلاً ۵۰۰ سکه طلا، یک باب منزل مسکونی را به عنوان مهریه تعیین کنند. هرچند این موضوع نیز با چالشهای نظریه شورای نگهبان روبروست، اما در قالب «تبدیل تعهد» قابل بررسی است. با این حال، رویه قضایی در سایت وکیل تهران و سایر مراجع معتبر تاکید دارد که حتی تبدیل مهریه نیز نباید منجر به افزایش ارزش ریالی آن به گونهای شود که قوانین حمایتی را دور بزند. در واقع، هرگونه تغییر در مفاد سند رسمی ازدواج که پس از تاریخ عقد صورت گیرد، از حمایتهای ویژه قانون حمایت خانواده (مانند حبس یا فوریت در اجرا) خارج است. اگر زوجین بخواهند ملکی را جایگزین سکه کنند، بهتر است ملک مذکور را مستقیماً به نام زوجه انتقال دهند و در مقابل، زوجه تمام یا بخشی از مهریه مندرج در عقدنامه را ابراء (ببخشد). این روش ایمنترین راه برای تغییر در ساختار مالی توافقات میان زوجین است که هم جنبه شرعی و هم جنبه قانونی آن رعایت شده است.
تبعات حقوقی توافقهای شفاهی و عادی بر سر افزایش مهریه
بسیاری از زوجین در محیط خانواده یا در حضور ریشسفیدان توافق میکنند که مهریه را افزایش دهند و این موضوع را روی یک برگه عادی (نوشته دستی) امضا میکنند. از نظر قانونی، این نوشتهها اعتبار سند رسمی را ندارند و در صورت بروز اختلاف، زوجه برای اثبات آن در دادگاه با دشواریهای فراوانی روبرو خواهد شد. دادگاهها معمولاً این توافقات را به عنوان «مهریه» نمیپذیرند و ممکن است تحت عنوان «هبه» به آن نگاه کنند که آن هم تحت شرایطی از سوی مرد قابل رجوع (پس گرفتن) است. بنابراین، اگر قصد دارید به زن امنیت مالی بیشتری ببخشید، هرگز به توافقات شفاهی یا پشتنویسی سند ازدواج اکتفا نکنید. اسناد عادی به راحتی مورد انکار و تردید قرار میگیرند و در فرآیند پیچیده دادرسی، ممکن است به نتیجه مطلوب نرسند. بهترین راهکار این است که هرگونه تعهد مالی جدید در قالب اسناد لازمالاجرا در دفاتر اسناد رسمی ثبت شود تا در صورت لزوم، بدون نیاز به فرآیند طولانی دادگاه، از طریق اداره ثبت قابل مطالبه باشد.
سوالات متداول
آیا میتوان مهریه را در محضر زیاد کرد؟
خیر، طبق رای وحدت رویه ۷۱۸ دیوان عالی کشور، امکان افزایش مهریه در سند ازدواج پس از عقد وجود ندارد. هرگونه ثبت افزایش مبلغ در دفترخانه، اعتبار مهریه را ندارد و صرفاً یک تعهد عادی محسوب میشود که امتیازات قانونی مهریه شامل آن نخواهد شد.
اگر مرد داوطلبانه بخواهد مهریه را زیاد کند چه باید کرد؟
در این صورت زوج باید به یکی از دفاتر اسناد رسمی مراجعه کرده و یک «اقرارنامه بدهی» یا «سند صلح» به نفع زوجه تنظیم کند. در این سند، زوج متعهد میشود مبلغ یا مالی را به زوجه بدهد. این تعهد، قانونی و لازمالاجراست اما ماهیت حقوقی «مهریه» را ندارد.
آیا افزایش مهریه مشمول قانون ۱۱۰ سکه میشود؟
خیر، قانون ۱۱۰ سکه و محدودیتهای حبس مربوط به «مهریه» مندرج در عقدنامه است. از آنجایی که مبالغ اضافه شده پس از عقد، قانوناً مهریه محسوب نمیشوند، مشمول این سقف نبوده و تابع قوانین عمومی بدهیهای مالی و نحوه اجرای محکومیتهای مالی هستند.
پیشنهاد مطالعه: آیا بدون اجازه شوهر میتوان مهریه را اجرا گذاشت؟
آیا پشتنویسی سند ازدواج برای افزایش مهریه معتبر است؟
پشتنویسی سند ازدواج حتی اگر توسط سردفتر انجام شود، طبق نظریه شورای نگهبان فاقد وجاهت قانونی به عنوان مهریه است. این اقدام نه تنها کمکی به زوجه نمیکند، بلکه ممکن است در آینده باعث بروز اختلافات حقوقی پیچیده در خصوص صحت عقد و توافقات ثانویه شود.
پیشنهاد مطالعه: آیا با حقوق اداره کار هم مهریه قسطبندی میشود؟
آیا با افزایش مهریه میتوان حق حبس ایجاد کرد؟
خیر، حق حبس (حق زن برای عدم تمکین تا دریافت مهریه) فقط نسبت به مهریه اصلی که در زمان عقد تعیین شده است، وجود دارد. مبالغی که بعداً به صورت توافقی اضافه میشوند، به هیچ عنوان حق حبس برای زوجه ایجاد نمیکنند، زیرا شرط ایجاد این حق، تعیین مهر در هنگام عقد است.
اگر مرد اقساط مهریه را ندهد، حکم جلب صادر میشود؟