آیا در طلاق از طرف زن، مهریه تعلق میگیرد؟
حق تعیین تکلیف برای مهریه در صورتی که درخواست طلاق از طرف زوجه (زن) مطرح شود، یکی از پیچیدهترین مباحث حقوق خانواده است که بستگی مستقیم به نوع طلاق، وجود عسر و حرج و شروط ضمن عقد دارد. به طور کلی، اصل بر استحقاق زن نسبت به مهریه است، اما در طلاقهای خلع و مبارات، زوجه معمولاً برای جلب رضایت زوج، بخشی یا تمام مهریه خود را بذل میکند. بنابراین، طلاق از طرف زن لزوماً به معنای از دست دادن کل مهریه نیست، بلکه فرآیندی توافقی یا قضایی است که جزئیات مالی آن بر اساس مدارک موجود تعیین میگردد.
در پاسخ به این پرسش که آیا در طلاق از طرف زن مهریه تعلق میگیرد یا خیر، باید گفت: بله، مهریه حق شرعی و قانونی زن است و حتی در درخواست طلاق از طرف زوجه نیز ساقط نمیشود. با این حال، اگر زن بخواهد بدون اثبات شروط دوازدهگانه ضمن عقد یا بدون داشتن حق طلاق، جدا شود، ناچار است در قالب «طلاق خلع» مبلغی معادل، کمتر یا بیشتر از مهریه را به مرد ببخشد تا او را راضی به طلاق کند؛ اما اگر زن بتواند عسر و حرج (مانند ضرب و شتم یا اعتیاد مرد) را در دادگاه اثبات کند، میتواند ضمن دریافت بخش عمده یا تمام مهریه، حکم طلاق را نیز از قاضی دریافت نماید.
ماهیت حقوقی مهریه و تاثیر درخواست زوجه بر آن
مهریه به محض جاری شدن صیغه عقد نکاح به مالکیت زن درمیآید و طبق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، زن میتواند هر زمان که بخواهد آن را مطالبه کند. اما زمانی که بحث طلاق از طرف زن پیش میآید، معادله کمی تغییر میکند. در سیستم حقوقی ایران، حق طلاق اساساً با مرد است (ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی). به همین دلیل، وقتی زن پیشقدم میشود، باید دلیلی محکمهپسند ارائه دهد. اگر این درخواست بر مبنای «عسر و حرج» باشد، یعنی ادامه زندگی برای زن با مشقت فراوان همراه باشد، دادگاه مرد را اجبار به طلاق میکند و در این حالت زن میتواند مهریه خود را به صورت کامل مطالبه کند. برای مثال، در پروندههایی که زوجه مستندات پزشکی قانونی مبنی بر ضرب و شتم ارائه میدهد یا حکم قطعی محکومیت زوج به ترک انفاق را در دست دارد، دریافت مهریه همراه با طلاق بسیار محتمل است. در این مسیر، مشورت با یک وکیل مهریه در تهران میتواند به زوجه کمک کند تا با مستندسازی صحیح، حق و حقوق مالی خود را حفظ کند.
طلاق خلع؛ رایجترین شیوه طلاق از طرف زن و وضعیت مهریه
بسیاری از زنان به دلیل کراهتی که از همسر خود دارند و بدون اینکه لزوماً مرد مرتکب جرم یا کوتاهی شده باشد، خواهان جدایی هستند. در این شرایط از نوعی طلاق به نام «طلاق خلع» استفاده میشود. در طلاق خلع، زن به دلیل کراهت از زوج، مالی را به او میبخشد تا رضایت وی را برای طلاق جلب کند. این مال که به آن «فدیه» گفته میشود، غالباً تمام یا بخشی از مهریه است. تجربه نشان داده که در بسیاری از پروندههای دادگاه خانواده، زنان برای تسریع در روند پرونده و رهایی از یک زندگی فرسایشی، عبارت «مهریهام را حلال و جانم را آزاد میکنم» را به کار میبرند. اما نکته حقوقی ظریف اینجاست که زن میتواند تا پیش از اتمام دوران عده، به «مابذل» (آنچه بخشیده) رجوع کند. در این صورت طلاق از حالت خلع به رجعی تبدیل شده و مرد نیز حق رجوع به زندگی را پیدا میکند. وکیل پایه یک دادگستری صادق خواجوی معتقد است که تنظیم دقیق دادخواست در طلاق خلع، کلید حفظ تعادل میان سرعت روند پرونده و صیانت از حقوق مالی زوجه است.
اثبات عسر و حرج؛ راه دستیابی به طلاق و مهریه به صورت همزمان
اگر زوجه بتواند ثابت کند که در وضعیت عسر و حرج قرار دارد، قانونگذار این حق را به او داده است که بدون بخشش مهریه، از همسر خود جدا شود. مصادیق عسر و حرج در ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی ذکر شده است که شامل مواردی نظیر ترک زندگی توسط زوج به مدت ۶ ماه متوالی، اعتیاد مضر، محکومیت حبس ۵ سال یا بیشتر، ضرب و شتم مستمر و ابتلا به بیماریهای صعبالعلاج میشود. در این سناریو، قاضی به جای زوج اقدام به امضای صیغه طلاق میکند. در چنین شرایطی، چون طلاق به دلیل تقصیر یا وضعیت نامناسب مرد صادر شده، زن لزومی به بخشش مهریه ندارد. با این حال، در عمل بسیاری از قضات برای صدور حکم طلاق، از زن میخواهند که بخشی از مهریه (مثلاً بخش کوچکی از آن) را برای نشان دادن قطعیت خود در جدایی بذل کند، اما این یک قاعده کلی نیست و بستگی به نظر قاضی و شدت عسر و حرج دارد.
تکلیف مهریه در صورت داشتن حق طلاق (وکالت در طلاق)
یکی از بهترین وضعیتها برای زن زمانی است که در زمان عقد یا پس از آن، «وکالت در طلاق» را از همسر خود دریافت کرده باشد. اگر این وکالتنامه به صورت رسمی در دفترخانه تنظیم شده و شامل حق اسقاط در تجدیدنظرخواهی و فرجامخواهی باشد، زن میتواند به نمایندگی از شوهر، خودش را مطلقه کند. در این حالت، میزان مهریه بستگی به حدود اختیارات مندرج در وکالتنامه دارد. اگر در وکالتنامه ذکر شده باشد «با هر شرط و کیفیتی»، زن میتواند حتی با دریافت تمام مهریه، خود را مطلقه نماید. اما معمولاً در وکالتنامهها قید میشود که طلاق در قبال بذل بخشی از مهریه باشد. در این موارد، چون زن از طرف مرد وکیل است، خودش قبول بذل میکند و پروسه در کمترین زمان ممکن انجام میشود. سایت وکیل تهران تاکید دارد که پیش از استفاده از حق طلاق، حتماً متن وکالتنامه توسط متخصص بررسی شود تا خلأ حقوقی برای دریافت مهریه وجود نداشته باشد.
تفاوت مهریه در طلاق غیابی از طرف زن
در مواردی که مرد مجهولالمکان است یا در جلسات دادگاه حاضر نمیشود، زن میتواند دادخواست طلاق غیابی بدهد. اگر علت طلاق، غیبت طولانی مرد (بیش از ۴ سال طبق ماده ۱۰۲۹) یا عدم پرداخت نفقه باشد، دادگاه حکم طلاق را صادر میکند. در طلاق غیابی، زن میتواند مهریه خود را مطالبه کند و اگر مرد اموالی داشته باشد، از محل آن اموال مهریه وصول میشود. در صورت عدم دسترسی به اموال، مهریه بر ذمه مرد باقی میماند. نکته مهم این است که اجرای حکم طلاق غیابی منوط به معرفی ضامن معتبر یا تودیع تامین مناسب از سوی زوجه است تا در صورتی که زوج بعداً مراجعه کرده و اعتراض نماید، خسارات احتمالی جبران شود. دریافت مهریه در این نوع طلاق به دلیل نبود زوج، نیازمند طی کردن مراحل توقیف اموال و استعلامات سهگانه (ثبت، راهور و بانک) است.
نقش داوری و مشاور در تعیین تکلیف مهریه
در تمامی پروندههای طلاق که به درخواست زوجه جریان مییابد، ارجاع به داوری و مراکز مشاوره الزامی است. در این جلسات، داوران سعی در ایجاد صلح و سازش دارند. اگر سازش میسر نشد، در مورد مسائل مالی از جمله مهریه، نفقه و اجرتالمثل بحث میشود. گزارش داوری و نظریه مشاور در تصمیم نهایی قاضی بسیار موثر است. گاهی اوقات در همین جلسات توافقاتی حاصل میشود که زن بخشی از مهریه را میبخشد تا مرد از اعتراض به رای (تجدیدنظرخواهی) صرفنظر کند و پرونده سریعتر به مرحله اجرا برسد. اینجاست که استراتژیهای حقوقی برای حفظ مهریه در عین پیشبرد پرونده طلاق اهمیت دوچندان پیدا میکند.
سوالات متداول
آیا در صورت خیانت زن، مهریه در طلاق از طرف او ساقط میشود؟
خیر، مهریه هیچ ارتباطی به رفتار زن یا ارتکاب جرم از سوی او ندارد. حتی اگر زن مرتکب روابط نامشروع شده باشد، باز هم در زمان طلاق حق مطالبه مهریه را دارد و مرد نمیتواند به بهانه خیانت، از پرداخت مهریه استنکاف ورزد.
در طلاق خلع، زن چقدر از مهریه را باید ببخشد؟
میزان بخشش (فدیه) کاملاً توافقی است. در طلاق خلع، زن میتواند از یک سکه تا کل مهریه را ببخشد. با این حال، برای اینکه قاضی کراهت زن را احراز کند، معمولاً بخشش بخش عمدهای از مهریه در عرف دادگاهها مرسوم است.
اگر زن حق طلاق داشته باشد، میتواند تمام مهریه را بگیرد؟
بله، اگر در متن وکالت در طلاق، قید نشده باشد که طلاق مشروط به بذل مهریه است، زن میتواند به عنوان وکیلِ شوهر، با دریافت تمام مهریه خود را مطلقه کند. همه چیز به متن دقیق وکالتنامه رسمی بستگی دارد.
پیشنهاد مطالعه: آیا خانه مسکونی مرد بابت مهریه توقیف میشود؟
تکلیف مهریه در طلاق به دلیل اعتیاد مرد چیست؟
اعتیاد مرد اگر به اساس زندگی خانوادگی خلل وارد کند، از مصادیق عسر و حرج است. در این حالت، زن میتواند حکم طلاق را دریافت کرده و مهریه خود را نیز به طور کامل مطالبه و از اموال مرد یا حقوق او وصول نماید.
پیشنهاد مطالعه: مقاله مرتبط
آیا زن میتواند بعد از طلاق، مهریه بخشیده شده را پس بگیرد؟
در طلاق خلع، زن در ایام عده (حدود سه ماه) حق دارد به مهریه بخشیده شده رجوع کند. در این صورت، طلاق ملغی نمیشود اما به طلاق رجعی تبدیل شده و مرد حق دارد به زندگی بازگردد و طلاق را باطل کند.
اگر مرد اقساط مهریه را ندهد، حکم جلب صادر میشود؟